SEL (Social- Emotional Learning) to najkrócej rzecz ujmując proces nabywania kompetencji społecznych i emocjonalnych. Badania dowodzą, że społeczne i emocjonalne funkcjonowanie dziecka oraz jego zachowanie zaczynają się stabilizować około 8. roku życia i w dużej mierze określają postawy młodego człowieka w późniejszym życiu.
Social-emotional learning- co to dokładnie jest?
To kapitał, który pozwala dziecku:
- budować i rozwijać pozytywne relacje z innymi,
- udzielać pomocy i prosić o pomoc,
- nawiązywać przyjaźnie,
- komunikować się konstruktywnie i z szacunkiem dla drugiej osoby,
- skutecznie radzić sobie w trudnych sytuacjach,
- rozwiązywać konflikty i problemy,
- rozpoznawać swoje emocje i nimi zarządzać,
- wyznaczać i osiągać pozytywne cele,
- okazywać troskę i zainteresowanie innym.
Kompetencje społeczno-emocjonalne zwykle w literaturze psychologicznej i pedagogicznej ujmuje się 5 kategorii.
Szkoła, rodzice- wszyscy uczą. Tylko inaczej
Współcześni rodzice zapisują dziecko na prywatne lekcje z języka angielskiego, naukę programowania i szachy, żeby dziecko było jak najbardziej kompetentne poznawczo. Żeby miało konkretną wiedzę i umiejętności z określonego, specyficznego obszaru wiedzy. Szkoła również skupia się na swoich konikach: język polski, matematyka, geografia, itd. Myślimy pudełkami. I pudełka wkładami do głów dzieci. Tymczasem, zaniedbujemy rozwój emocjonalny dziecka.
[Nie posyłaj dziecka na zajęcia dodatkowe!– tekst, którzy oburza do dziś]
Raport OECD z 2015r. monitorujący jakość kształcenia w Europie dowodzi, że systemy edukacji w większości krajów są skoncentrowane przede wszystkim na rozwijaniu kompetencji poznawczych, będących podstawą tzw. umiejętności akademickich (academic skills), polegających na przyswajaniu wiedzy i korzystaniu z niej. Liczne analizy (Szafraniec, 2011; por. Brzezińska i in., 2012) dowodzą, że rozwijanie kompetencji społeczno-emocjonalnych tj.: empatii, wrażliwości interpersonalnej, umiejętności komunikowania się i współpracy, rozwiązywania problemów w relacjach z innymi, przyjmowania krytyki, respektowania zasad, a także poczucia odpowiedzialności i poczucia własnej wartości jest najbardziej zaniedbanym obszarem w programach kształcenia.
Daniel Goleman już niemal dwie dekady temu zauważył ten edukacyjny paradoks- system szkolnictwa przyczynia się do podniesienia ogólnego ilorazu inteligencji uczniów, natomiast ich inteligencja emocjonalna stale się zmniejsza, nieadekwatnie do wymagań rynku pracy.
Dlaczego SEL jest tak ważny w pierwszych latach życia dziecka?
-
Najbardziej efektywna strategia wspomagania rozwoju
Przebieg rozwoju społeczno-emocjonalnego dziecka w pierwszych latach życia warunkuje jego późniejszą zdolność do uczestniczenia w relacjach z innymi ludźmi i regulowania swoich stanów emocjonalnych oraz zdolności do nauki i realizowania potencjału intelektualnego (Appelt, 2015a, 2015b, Czub, 2014). Innymi słowy, dziecko będzie w stanie w pełni wykorzystać możliwości swojego umysłu, tylko wówczas, kiedy będzie kompetentne społecznie i emocjonalnie.
-
Lepsze wyniki edukacyjne
U dzieci charakteryzujących się wysokim poziomem umiejętności do nawiązywania interakcji z innymi, rozpoznawania i wyrażania emocji oraz regulowania własnych stanów emocjonalnych, obserwuje się wyższą gotowość uczenia się na sposób szkolny.
Ponadto, badania na 270 tys. dzieci poddawanych treningowi umiejętności społeczno-emocjonalnych przeprowadzonych przez University of Illinois, Loyola University oraz University of British Columbia dowodzą, iż ich wyniki w szkole poprawiły się o 13%, problemy z zachowaniem zmniejszyły się o 9%, ich nastawienie do siebie, innych i szkoły wzrosło o 9%. Uczniowie, którzy uczestniczyli w programie SEL częściej kontynuowali edukację w liceum (wzrost o 6%) oraz na uniwersytecie (wzrost o 11% w zestawieniu z dziećmi, które nie uczestniczyły w programie edukacji społeczno-emocjonalnej). Na marginesie, warto dodać, że dzieci te, rzadziej wpadały w konflikty z prawem, miały niższe wskaźniki zakażeń przenoszonych drogą płciową i nieletnich ciąż.
-
Sprawniejsze wchodzenie w role społeczne
Zdaniem wielu psychologów umiejętność odnalezienia się w grupie rówieśniczej w przedszkolu, w szkole, na podwórku, a później na studiach, w pracy, itd. zależy przede wszystkim od dojrzałości emocjonalno-społecznej. Decyduje ona o zdolności dziecka do panowania nad sobą, wytrwałości w działaniu oraz harmonijnym współdziałaniu w zabawie i w nauce, a ta także o umiejętności podporządkowania się ustalonym regułom. Wiele badań (Arnett, 2000; Brzezińska i in., 2011; Piszczatowska-Oleksiewicz, 2014) wskazuje na związek między niedostatkami rozwoju kompetencji społeczno-emocjonalnych w okresie dzieciństwa i dorastania a trudnościami wejścia w okres dorosłości i podjęcia ról w dorosłym życiu.
-
Wyższa samoocena dziecka
Początek edukacji wczesnoszkolnej zbiega się z okresem rozwojowym, w którym centralne miejsce zajmują procesy kształtowania samooceny i powstawania poczucia kompetencji, tworzące główną podstawę budowania pozycji dziecka w życiu społecznym (Erikson, 1997; Wygotski, 2002). Jeśli więc dziecko będzie doświadczać wielu przykrych doświadczeń w zakresie współpracy z rówieśnikami oraz dorosłymi, jak również jego indywidualne prace nie będą doceniane przez otoczenie, jego stosunek do pracy w przyszłości będzie nacechowany niechęcią, a postrzeganie samego siebie będzie silnie uzależnione od negatywnych sytuacji i wyników jego działania (Wygotski, 2002). Pozytywne doświadczenia w tym zakresie przyczyniają się do wzbogacenia wiedzy o sobie i utrwalenia pozytywnych przekonań na swój temat.
Jak wzmacniać społeczno-emocjonalne kompetencje dziecka? Macie swoje sposoby? Mój research na ten temat już wkrótce!
UPDATE: Nowy tekst dot. tego jak wspierać inteligencją społeczną i emocjonalną dzieci- TUTAJ
Polecana literatura dla zainteresowanych:
- E. Nerwińska, Centrum Pozytywnej Edukacji, Wzmacnianie kompetencji społeczno-emocjonalnych małych dzieci… https://blizejprzedszkola.pl/upload/files/Wzmacnianie_kompetencji.pdf
- L. Lantieri, D. Goleman, Rozwój inteligencji emocjonalnej Twojego dziecka. Przewodnik świadomego rodzica, Wydawnictwo Helion, 2009
- K. Appelt, The role of socio-emotional competences in elementary education at school, Adam Mickiewicz University, 2017, https://www.researchgate.net/publication/320895347_The_role_of_socio-emotional_competences_in_elementary_education_at_school
- https://casel.org/2017-meta-analysis/